Haber, Oyun, Sağlık, Tarifler ve Daha Fazlası | Konularına Göre Deyimlerin sınıflandırılması ve örnekler

Konularına Göre Deyimlerin sınıflandırılması ve örnekler

Resim bulunamadı

Genel Kültür

01 Mart 2012

ekledi.

46 yorum yazıldı

5891 kez incelendi.

Günlük hayatımızda kullandığımız bir çok deyimler var fakat bu deyimlerin çıkış kaynakları ve hangi konular içerisinde kullanıldığı gibi bir çok detay mevcut şimdi konularına göre deyimlerin sınıflandırlmasını örneklerle inceleyelim.

1-ALAY VE EĞLENME MAKSADIYLA YAPILAN DEYİMLER: 

a-Tasviri olup fiil karakteri taşımadan kullanılanlar: ör: Ayran budalası

b-Bir hüküm ifade edip atasözü değerine ulaşanlar: ör: Atı alan Üsküdar’ı geçti

c-Hikaye karakteri gösterenler: ör: Hoppala Fiilin hakim olduğu deyimler: ör:Akıldan yana züğürt olmak

2-HİKAYE DEYİMLERİ: 

a-Tasviri mahiyette olanlar: ör: Adet yerini bulsun

b-Dua mahiyetinde olanlar: ör: Bereket versin

c-Hitap olarak kullanılanlar ör: Ayol

d-Üzüntüyü, eseflenmeyi ifade edenler: ör: Ah& hellip ;aksi şeytan

e-Konuşmayı devam ettirmek amacıyla kullanılanlar: ör: Ha, ne diyordum

f-Teselli mahiyetinde kullanılanlar: ör: Adam sen de

3-TASVİRİ NİTELİKTE DEYİMLER: 

a-Tasviri olanlar: ör: Kuyu anası

b-Fiilin hakim olduğu deyimler: ör: Alçak gönüllü olmak

4-MÜBALAĞA DEYİMLERİ: 

a-Tasviri mahiyette olanlar: ör: Ağzı açık kalmak

b- Alay ve eğlenme ihtiva edenler: ör: Dananın kuyruğunu koparmak

c-Küçümseme,tahkir ve ihtar unsurlarını içine alanlar:ör: Yüreğinde dağ açılmak

5-DUA DEYİMLERİ: 

a-Nezaket ve iltifat unsurlarının hakim olduğu dua deyimleri: ör: Allah bir arada kocatsın

b-Vecize mahiyetinde olan dua deyimleri: ör: Nemrut’un ateşini Hz. İbrahim’e gülzar eden Allah, sizin de yaktığınız ateşi bize selamet nuru etsin.

c-İstihza yollu söylenen ve dalkavukluk çeşnisi ile bulunan deyimler: ör: Allah akıl versin, çok yaşa

d-Allah’a şükür anlamında yapılan deyimler: ör: Hamdolsun, bin şükür.

e-Büyü, tılsım bozmak veya yapmak için kullanılan deyimler: ör: Üzerliksin hevasın ,her dertlere devasın

6-İLTİFAT,DALKAVUKLUK,YALTAKLANMA VE SEVGİ DEYİMLERİ: 

a-Saray çevresinde padişah ve diğer devlet ricalini tasvir, takdir ve dalkavukluk için kullanılan deyimler: ör: Devletli , efendi zadem

b-Sevgiliye veya yaranılmak istenen kimseye karşı kullanılan hitap deyimleri: ör: A canım, canımın içi, ciğerimin köşesi, elmasım
c- Sevgiliyi veya yaltaklık edileni tasvir için kullanılanlar: ör: Afeti can, gazali rana, hokka gibi ağızlı, kiraz gibi dudaklı

d-Sevilen veya yaranılmak istenen şahsa söylenen,fiilin hakim olduğu deyimler: ör:Keremin arpa tarlası gibi yanmak

e-Aşırı bir alçakgönüllülük veya kendini küçültmekle yapılan dalkavukluklar, yalvarmalar, dua mahiyetinde olanlar: ör: Bağışlayınız,af buyurunuz,Allah ömürler versin

7-BEDDUALAR: 

a-Uzuvlar üzerine yapılan beddualar: ör: Ağzı kurusun, burnu kırılsın, elleri yumurcaktan kopsun

b-Soyut anlam taşıyanlar: ör:Adı batsın, Aklı kurusun

c-Vasıtala Beddualar: ör:Ziftin pekini ye

d-Alay yollu beddualar: ör: Deli diyenin tepesi delinsin, iki gözün bir delikten fırlasın

8-İHTAR MAHİYETİNDE DEYİMLER: 

a-Tek kelimeden ibaret olanlar: ör:Savul,yıkıl v.b.

b-Soyut anlam taşıyanlar: ör: Hanya’yı Konya’yı haddini bildiririm.

c-Uzuvlara dayanılarak yapılan ihtarlar: ör:Ağzını düzelt,dilini tut

d-Vasıtalı ihtarlar: ör: Eşek sudan gelinceye kadar dövmek

9-KÜFÜR VE HAKARET DEYİMLERİ: 

a-Kelime halinde olan, içinde tasviri, soyutluk ve hafif bir şekilde kıyaslama unsurları bulunan küfür ve hakaret deyimleri: ör: Alık, balkabağı, marsık, kınamsık

b-Tek kelime halinde olan fiili hakaret deyimleri: oldukları özellikler sıralanmıştır. Şimdi bu iki türün birbirleriyle olan ilişkilerini gözden geçirmeye çalışacağız.

Deyimlerin Atasözlerinden şöyle özetlenebilir: 

1-Deyimler kavram ve durum bildirirler.
2-Deyimlerin mecazlı anlamı vardır.
3-Deyimlerin öyküsü, efsanesi ve kaynağı genellikle vardır.
4-Deyimleri anlatım kalıbı olarak görebiliriz.
5-Deyimlerde kesin hüküm, öğüt,yol göstericilik yoktur.yüzden genel kural oluşturmazlar. Not:Atasözleri için de yukarıda belirtilen açıklamaların tersi geçerlidir.

Deyimler ile atasözlerinin benzer tarafları şunlardır: 

1-Her ikisinde de kelimelerde mecaz, istiare ve kinaye vardır.
2-Kelime dizilişleri değiştirilemez.
3-Sözdeki kelimelerin eş anlamlısını kelimenin yerine koymak olumlu bir sonuç vermez, sözü bozar.
4-Biçim yönünden birbirlerine benzerler. ör: Zıbarmak, kudurtmak

c-Birden fazla kelimeli fiili hakaret deyimleri: ör. Boyundan büyük işe kalkışmak

d-Tasvir unsuru hakim olanlar: ör: Ayran budalası, düz taban, çenesi düşük

e-Hayvanlardan yararlanılarak yapılan ve herif gibi kelimelerle beraber kullanılan ağır küfür ve hakaret deyimleri: ör: Ağanın beygiri, kılkuyruk herif, köpoğlu v.b.

10-SEDAYI TAKLİDEN MEYDANA GELEN DEYİMLER: 

Bu deyimler, doğadaki tabii ses taklitleriyle yapıldıkları gibi anlamsız kelimelerin yan yana gelmesiyle de
meydana gelebilirler. Bunlarda amaç, tasvir ettikleri semantik manadır. Söz konusu ses taklidi bir kelimeyle açıklanır. ör: Bıcı bıcı yapmak.

Etiketler: ,

Bu yazı için 46 yorum yapıldı:

  1. tevfik diyor ki:

    güzel paylaşım ama biraz daha olsaydı güzel olurdu tşk

    1. asdfg diyor ki:

      sen buna sükret ;)

      1. mehtap denizer diyor ki:

        benim ödevimde var bana yardım lütfen plis

      2. mert sayın diyor ki:

        olm hoca bol örnek verin dedi ne yapıcam şimdi

  2. enes diyor ki:

    çok az ya biraz daha lazım dı

    1. Emircan diyor ki:

      Şükret

  3. sanane diyor ki:

    ne kadar az bundan proje ödevi olurmu yaa allah aşkına yaa off

    1. Sude diyor ki:

      haklısın yaa benimde ödevim var bu ne nası yapak la biz bununla :P

    2. cevap diyor ki:

      bizimkide performanssss,

      1. betül diyor ki:

        bunA şükredin

  4. Emircan diyor ki:

    Allah razı olsun

    1. betül diyor ki:

      Dinimiz Amin :D

  5. ilknur diyor ki:

    offf yardım edin lütfen

    1. mehtap diyor ki:

      seni anlıyorum ilknur ödevlerinde yardımcı olabilirim

  6. seher diyor ki:

    bu ödevin süresi

  7. umut diyor ki:

    iyi ya idare eder saol
    ,

  8. Deniz Can diyor ki:

    Ödev konumdu çok teşekkürler kısa ve öz olmuş fazla kısada değil tabiki :) :D

    1. eren diyor ki:

      ben bu good sitenin kurbanı olayım

    2. hande diyor ki:

      yaaa hoca verdimi ama bunlar çok az birazdaha yazın

  9. merve diyor ki:

    çok az deyim var

    1. berke diyor ki:

      hahaha çoka az dion

  10. cennet diyor ki:

    ödevime yardımcı oldu 100 aldım :D

  11. ilhan diyor ki:

    cok tesekur ederim

  12. salih diyor ki:

    cok mersi 100 aldım

  13. kadir diyor ki:

    iyi ya idare eder

  14. ÖZLEM YAKICI diyor ki:

    bence çook güzel bizim cins öğretmen beğenirse iyi olur.

  15. özlem cintan diyor ki:

    bu uzun yazılar benim mavi gözlerime zarar verir bana yardımcı olun hemen yorum yazınnnnnnnnnn…

  16. fatih diyor ki:

    uzunmuş

    1. samet üstüner diyor ki:

      gerizekalı mal ben kısa diyorum salak

  17. samet üstüner diyor ki:

    süper

  18. berke diyor ki:

    arkadaslar ben 100 aldım darısı sizin başınıza

  19. ders diyor ki:

    benimde proje az örnekli ama hinede tşk

  20. feyzi diyor ki:

    keşke bütün ödevler böyle kısa ve öz olsa…

  21. anan zaaa :D diyor ki:

    proje ödevi var benim buradan yapıcam :D resimde bulcakmışım :D:D:D isyannnnnn

    1. sinem diyor ki:

      aynen benimde var proje :D

  22. betul emine tan diyor ki:

    Cok süper bilgi

    1. betul emine tan diyor ki:

      Evet ya

      1. yigitt diyor ki:

        la bi sus kari

        1. yigitt diyor ki:

          pardon kardeşim yazmış..

  23. yigitt diyor ki:

    mal gibi site desem yalan olr :) 100 aldım :D

  24. burak diyor ki:

    8.sınıf içinolur dimi?

  25. tolgahan diyor ki:

    siz buna şüsredin

  26. özkan diyor ki:

    eywallah

Yorum Yaz