Kahkaha

Bayıldım

Cool

Kızgın

Mahcup

Öğretici

Şaşkın

Suskun

Tatlı

Üzgün

Süper

Toprak Oluşumunu Belirleyen Etkenler Nelerdir?

Ana Sayfa » Bitkiler » Toprak Oluşumunu Belirleyen Etkenler Nelerdir?
Toprak Oluşumunu Belirleyen Etkenler Nelerdir?

Toprak oluşumunda önemli etkenlerden biri iklimdir.  Çünkü kayaların ufalanması ve ayrışması, bitkilerin gelişip yerleşmesi, toprağın yıkanması ve topraktaki organizma faaliyetleri hep iklimin etkisiyle gerçekleşir.

Örneğin yağışın fazla olduğu alanlarda toprağın üst katmanındaki besin maddeleri yağışlarda alt katmanlara taşındığı (toprağın yıkanması)için toprağın bu katmanı besin maddesi yönünde fakir kalır. Buna karşın kurak bölgelerde yıkanma yeterli olmadığı için toprakta kireç ve tuz oranı yüksek olur.

Toprağın rengini koyulaştıran ve verimini arttıran organik maddeler(humus),bölgelerin iklim özelliklerine bağlıdır.Yağış miktarının az olmasına bağlı olarak bitki örtüsünün cılız olduğu yerlerde toprak, canlı atıklarından oluşan humus miktarı bakımından zayıftır.

Ayrıca aşırı yağış alan alanlarda da organik maddelerin taşınmasına bağlı olarak toprak humus yönünde fakirleşmektedir.

Ana kaya: Toprak oluşumu, öncelikle ana kayanın çözülmesiyle başlar. kayaçların ufalanmaya karşı dirençleri, toprak oluşumunun hızını belirler. Kayaçların kolay ufalanması toprak oluşumunu hızlandırır. Bunun yanı sıra kayacın bileşimi toprak özelliklerinin oluşmasında belirleyici etkiye sahiptir.

Örneğin; ana kayanın kalker olduğu yerlerde kireçli topraklar, kil oranın fazla olduğu ana kaya etrafında geçirimsiz topraklar yer alır. Volkanik arazi üzerinde taşlı, kumlu topraklar meydana gelir.

Yer şekilleri: Toprak oluşumu üzerine yer şekillerinin etkisi, eğim, yükselti, bakı faktörleriyle açıklanır.

Eğim: Eğim çok fazla olduğu yamaçlarda toprağın oluşması ve zeminde tutunması oldukça zordur. Toprak içinde suyun hareketi, eğimi yönünde olur.

Eğimli yamaçlar, eğer bitki örtüsünden de yoksun ise üsteki toprak tabakası kolayca aşağılara ineceğinden çıplak kayalık alanlar oluşacaktır. Eğimin fazla olduğu alanlarda toprak tabakası daha ince olacaktır.

Zaman Etkisi:
Kayaların fiziksel, kimyasal, organik ufalanması, toprağa canlıların karışması uzun zaman alır. Toprak oluşumunun süresi ana kayanın direncine ve iklim şartlarına bağlıdır.

Örneğin: Kayaçların dirençli yağışın yeterli olmadığı, kışların çok sert geçtiği, bitki örtüsünün cılız olduğu yerlerde ayrışma süreci kesintiye uğradığından, toprak oluşumu için daha uzun zaman geçmesi gerekir.

  • Toprağı Oluşturan Katmanlar (Horizon)

A Horizonu: En üstte yer alır. Organik maddeler bakımından zengin ve genellikle koyu renklidir. Su ve besin maddelerinin en fazla bulunduğu, bitkilerin yetiştiği ve köklerinin en fazla yayıldığı katmandır.

B Horizonu: A katı ile birlikte asıl toprak katını meydana getirir. Üstte yıkanan tuz ve kil gibi maddelerin biriktiği kattır. Bu nedenle bu katmana birikim katmanı adı da verilir

C Horizonu: Ayrışmanın tam olarak  gerçekleşmediği, ana kayanın özelliklerini taşıyan büyük parçalardan meydana gelir.

D Horizonu: Ana kayanın yer aldığı bölümdür.

Taşınmış Topraklar:   
Dış kuvvetlerin etkisiyle aşınarak,taşınan maddelerin çukur yerlerde veya düz yerlerde birikmesiyle oluşur. Alüvyon, lös, moren.

Bu toprakların ortak özelliği mineral maddelerce zengin olmalarıdır. Türkiye’de bunlardan en yaygın olanı alüvyon toprağı bulunur.

Akarsu çevrelerinde görülür.

Yerli Topraklar: 
Ana kayanın bulunduğu yerde fiziksel ve kimyasal yolla ayrışması sonucu oluşurlar. Bu toprakların genel özelliğinde daha çok iklim-bitki örtüsü ve kayanın özelliği etkilidir.

Bitki kök, dal ve yapraklarının toprakta çürümesi sonucu humus oluşur.
Yerli topraklar, iklim özelliğine göre nemli ve kurak bölge toprakları diye ikiye ayrılır.

Nemli Bölge Toprakları:  

Yağışın fazla olduğu iklimlerde görülür. Toprağın üst katında yıkanmanın etkisiyle mineral ve tuz bileşikleri azdır.
Tundra Toprağı Kutuplara yakın yerde görülür.

Yılın büyük bir kısmında donmuş halde bulunur. Yaz mevsiminde bataklık halini alan, tarıma elverişsiz topraklardır.

Podzol Toprağı: Orta kuşağın soğuk ve nemli bölgelerinde iğne yapraklı ormanlar altında oluşmuş topraklardır. Yıkanmanın etkisiyle açık renklidir. Verimi düşüktür. Türkiye’de Batı Karadeniz Bölümünde görülür.

Kahverengi Orman Toprağı: Orta kuşağın nemli ve ılıman bölgelerindeki geniş yapraklı ormanlar altında oluşmuş topraklardır. Humus bakımından zengin, verimli topraklardır.

Türkiye’de Karadeniz Bölgesi’nin büyük bir bölümünde , Trakya’nın kuzeyinde Yıldız Dağlarında, İç Batı Anadolu’da, G.Doğu Toros dağlarında ve yer yer İç Anadolu Bölgesi’nin yüksek yerlerindeki orman örtüsü altında görülür.

Terra-Rossa Toprakları: Akdeniz iklim bölgesinde kalkerli arazi üzerinde görülürler. Demir oksitçe zengin oldukları için kırmızı renklidirler. Türkiye’de Akdeniz, Ege ve Güney Marmara Bölümünde ve G.Doğu Anadolu Bölgesi’nin batısında görülürler.

Laterit Toprağı: Dönenceler arasındaki sıcak ve nemli iklim bölgelerinde görülen kırmızı renkli topraklardır. Organik ve kimyasal ayrışma çok hızlıdır.

Bunun sonucunda humus birikimi azdır ve verimi düşüktür. Türkiye’de bu topraklarla benzer özellik gösteren topraklar Doğu Karadeniz Bölümünde görülür.

Kurak ve Yarı Nemli Bölge Toprakları :

Kurak bölgede oluşan topraklarda yağış azlığı nedeniyle, yıkanma azdır. Bundan dolayı tuz ve kireç oranı fazladır.
Yarı nemli bölge topraklarında step bitki örtüsünün çürüyerek toprağa karışması sonucu humus birikmesi olur. Bu sebeple verimlidirler.

Çernozyomlar (Kara Topraklar)

Ilıman kuşağın yarı nemli bölgelerinde görülür. Gür ot topluluğunun çürüyerek toprağa karışmasından dolayı humus birikimi fazla olan dünyanın en verimli toprağıdır.

Bu topraklarda erken kış bastırınca reaksiyon tamamlanmadan duruyor ve organik madde kalıyor. Bu yüzden humus bakımından zengin.

Türkiye’de Erzurum-Kars Bölümü’nde görülürler.


Kestane Renkli Step Toprakları:

Yağışların az olduğu step bitki örtüsü altında görülür. Humus birikimi azdır. Verimi düşüktür. Kireç ve tuz oranı yüksektir. Türkiye’de İç Anadolu , G.doğu Anadolu ve Doğu Anadolu Bölgelerinde görülürler.

Çöl Topraklar: Çöl bölgelerinin tarıma elverişsiz topraklarıdır. Kimyasal ve organik çözülmenin yetersizliğinden dolayı daha çok kum yığınlarından oluşur.

Yazıyı Oylayın?

Toprak Oluşumunu Belirleyen Etkenler Nelerdir? - Yorumlar

YORUMLARINIZI PAYLAŞIN

 

Yapılan Yorumlar

BENZER İÇERİKLERİlginizi çekebilecek diğer içerikler

Venüs Sinek Kapan Bitkisi

Venüs Sinek Kapan Bitkisi 30 Aralık 2017

Copyright © 2009 - 2018

BizimKulis - Tüm Hakları Saklıdır